Blog odCZAPY

Wszystkie odmiany luksusu

No comments

Rzeczownik luksus i przymiotnik luksusowy to pojęcia, które charakteryzuje dwoistość znaczenia. Możemy je przypisać zarówno do konkretnych przedmiotów (dom, samochód, biżuteria) jak również stylu życia, jaki prowadzi wybrana grupa osób. Samo słowo luksus z łacińskiego oznacza zbytek, co może sugerować że jest sferą zbędną a wręcz przeszkadzającą w codziennym życiu. Interpretacja luksusu jest nacechowania silnym ładunkiem emocjonalnym, który jest indywidualny dla każdego odbiorcy. Z tego względu jedni będą nazywać dobrem luksusowym zegarek Rolexa inni zaś – perfumy marki Puma. I żadna z tych osób nie popełni błędu, gdyż szeroki wachlarz dóbr, które różne grupy społeczne uznają za luksusowe jest silnie powiązany z wielkością dochodu, którym każda z nich rozporządza.

Jednak czy tylko dochód odpowiada za to, jak definiowany jest luksus? Trudności w wytoczeniu granic dla tego pojęcia rodzą się z braku jednorodnej perspektywy do klasyfikowania dóbr luksusowych. Czy należałoby je rozdzielać według finalnej ceny zakupu? Na rynku dzieł sztuki przedmioty kosztują tyle, ile ktoś jest gotowy za nie zapłacić. Co więcej, często nabywane są na drodze aukcji, gdzie finalna cena sprzedaży może przekraczać wszelkie początkowe szacunki. Być może dobra luksusowe należy kategoryzować według jakości? W takim razie jak zestawić ze sobą nadgryziony zębem czasu aczkolwiek ciągle bezcenny przedmiot sprzed wieków z dobrem luksusowym, które właśnie wyjechało z fabryki? Spróbujmy więc klasyfikacji według częstotliwości występowania. Jednak i tutaj po chwili zastanowienia nie możemy znaleźć tych samych kategorii dla jedynego egzemplarza unikatowej książki jak również setnej sztuki torebki Chanel, której cena idzie w tysiące euro.

Wszyscy, którzy kiedykolwiek obcowali z dobrami z najwyższej półki, zgodnie potwierdzą fakt wyjątkowości i niezaprzeczalnego artyzmu tych przedmiotów. Czy są to dzieła sztuki, ogromne wille urządzone najlepszymi materiałami czy też ekskluzywne jachty wielkości małych hoteli – każde z nich jest natchnione staranną pracą rąk ludzkich.

Dobra luksusowe, czyli jakie?

Nie da się ukryć, że istnienie segmentu dóbr luksusowych oznacza wyodrębnienie z piramidy społecznej osób, które dysponują ponadprzeciętnymi dochodami. I to właśnie na bazie dochodowej elastyczności popytu ekonomiści wyodrębnili trzy grupy dóbr:

  1. dobra niższe, czyli takie dla które popyt rośnie wraz ze spadkiem dochodu oraz maleje gdy dochody rosną;
  2. dobra podstawowe, gdzie wraz ze wzrostem dochodów rośnie popyt na te dobre z zastrzeżeniem, że dynamika obu zjawisk nie jest proporcjonalna lub dąży do progu nasycenia, po którym popyt już nie wzrasta;
  3. dobra luksusowe, dla których popyt rośnie szybciej od dochodów ale nie mają wyznaczonych granic wzrostu zapotrzebowania.

Ekonomiści uważają, że spadek zainteresowania dobrami luksusowymi może nastąpić tylko w dwóch przypadkach. Jeden z nich to utrata dochodów przez potencjalnych nabywców (np.: sytuacja ubożenia elit, które najczęściej są konsumentem tego rynku). Drugim przypadkiem jest utrata statusu dobra luksusowego, czyli przeniesienie z najwyższego segmentu dóbr konsumpcyjnych o szczebel niżej, który nie jest już tak elitarny dla dotychczasowych nabywców. Jest to jednocześnie najgorszy wariant, jaki może spotkać kreatora dobra luksusowego, gdyż reputacja, przywiązanie do wiernej  grupy odbiorców oraz poczucie wyjątkowość jest warte dużo więcej niż ostateczna cena zakupu podana na paragonie.

Aby dobro konsumpcyjne zostało zakwalifikowane do kategorii luksusowych, powinno jednocześnie spełniać szereg atrybutów:

  • wysoka cena,
  • unikalność, rzadkość występowania,
  • fakt pożądania przez znaczną grupę osób,
  • wyrafinowanie,
  • przekonanie o dostarczaniu posiadaczowi przyjemności z jego posiadania.

Ten zespół cech wydaje się na tyle uniwersalny, że można je przypisać przedmiotom z wielu dziedzin:  nieruchomości, artykuły spożywcze, ubrania i dodatki oraz rozrywka (w tym przedmioty do spędzania wolnego czasu).

Czy luksus da się w ogóle na nazwać?

Próbę zdefiniowania luksusu podjął brytyjski uczony Christopher J. Berry w publikacji „The idea of Luxury”.[1] Jednym z pierwszych wniosków, jakie wysnuł przy okazji analizowania kategorii dóbr luksusowych było naznaczenie celu ich istnienia. Otóż dobra podstawowe to takie, które zaspokajają nasze pierwsze, ludzkie potrzebny. Ten rodzaj dóbr potrafimy obiektywnie nazwać i opisać, gdyż nie są związane z żadnymi konkretnymi osobami oraz są powszechne i ogólnie dostępne. Dobra luksusowe zaś mają odpowiadać na nasze pragnienia, a te jak wiemy, każdy człowiek ma inne. Ich subiektywność narzuca konieczność pewnego niestałego charakteru oraz wymusza konkretne nazwanie aktualnej potrzeby. Nie można ich zastosować w szerokim rozumieniu dla całej populacji.

C.J.Berry wskazuje na dynamiczny charakter dób luksusowych. Pragnienia zmieniają się wraz z ewolucją społeczeństwa. Kiedyś w kategorii luksusu znajdował się samochód, toaleta, winda, klimatyzacja, smartfon – dzisiaj są to dobra powszechne, które zaspokajają podstawowe potrzeby.

Inny badacz dóbr luksusowych, Francuz Guy Seraff[2], zwraca uwagę na społeczną rolę luksusu. Powoduje ona, że przedmioty awansują do miana produktów luksusowych ze względu na przymioty którymi się wyróżniają:

  • element naturalny – materiały, z którego powstają dobra luksusowe są rzadkie, zostały wytworzone w sposób unikatowy lub wystarczyło ich na wykonanie tylko jednego egzemplarza;
  • pochodzenie – geografia pochodzenia związana z odległością, ramy czasowe w których powstał produkt (w ujęciu historycznym) lub marka, której działanie zostało zapoczątkowane wieki temu decydują o tym, czy mamy do czynienia z produktem luksusowym;
  • rola społeczna – nabywcy dóbr luksusowych zaliczają się do innej klasy niż osoby, które ich nie posiadają, ponadto pozwalają wyróżnić się na ile innych oraz zamanifestować swój status społeczny.

Odpowiedź na pytanie: czym jest luksus nie jest ani prosta ani jednoznaczna. Badaczom udało się wyłuskać kryteria, które bezspornie kojarzą się z dobrami luksusowymi: unikatowość (krótkie serie produkcji, pojedyncze egzemplarze), jakość, wysoka cena, duża wartość estetyczna, zakreślenie ram czasowych (czyli uwzględnienie historii, tradycji i zwyczajów produkcji), wymiar zmysłowy (dostarczanie przyjemnych przeżyć) oraz na koniec – pewna zbędność, która podświadomie podpowiada nam, że mimo iż dobro będzie używane rzadko to samo jego posiadanie sprawi nam niewątpliwą przyjemność.

Tak wiec luksus nie jest przypisany do danej rzeczy raz na zawsze, gdyż ma ona przede wszystkim dostarczyć przyjemność jego odbiorcy. Wielowymiarowość i dynamizm tego pojęcia powoduje, że wokół dóbr klasyfikowanych do kategorii luksusowych nie ma jasno wytyczonych granic.

Opracowano na podstawie T. Sikora, Pojęcie luksusu – definicje i cechy charakterystyczne, Zeszyty Naukowe Kolegium Gospodarki Światowej SGH nr 12, Warszawa 2002

Autor: Jolanta Wierzbicka

***

[1] C.J. Berry, The Idea of Luxury, Cambridge University Press 1994

[2] G. Serraf, Le produit de luxe: somptuaire ou ostentatoire?, „Revue Française du Marketing” 1991

odCZAPYWszystkie odmiany luksusu